1. Wan hpyen kaw na lawt lu ai wa, ginsup ninghkrin, laika ka sara, myit masa hte seng ai sharin sara ‘Turia Pitt’
2011 ning hkan e, Turia Pitt gaw asak (24) ning re ai kunghpan zetlet ai ginsup ninghkrin, nhprang htu shaw ai hte seng ai jak ninghkrin langai hku nna bungli galaw let, Australia mungdan sinna daw hta nga nga ai. Raitim lani mi hta, Australia mungdan a mare kaba hte tsan ai nam shinglawng hta e kilometer 100 tsan ai sumtsan lagat shingjawng poi hta shang lawm nga ai ten byin mat wa ai mabyin gaw, shi prat tup a matu galai shai lam byin mat wa sai hpe, shi a website hta mahta nna chye lu ai. Shi gaw tsingdu-pa hkru ai wan hpe hkrum katut nna dai wan ni a lapran chyat rawng mat nu ai. Shi n lu hprawng lawt mat ai majaw, shi hkum ting na hpyi 65 % daram hkru lawm mat ai. Sarawun ni gaw, shi asak lawt sana n re ngu myit kau ma ai.
“Chyeju dum myit gaw, shani shagu na asak hkrung lam hta ngai jai lang ai, n kaja ai hkam sha lam ni hpe shayawm kau lu na matu ladat langai rai nga ai. Chyeju dum myit a mau hpa atsam langai gaw, nang hta chyeju dum chye ai myit rawng taw ai shaloi, pawt singdawng na ngu gaw nmai byin nga ai. Chyeju dum chye ai myit rawng taw ai ten hta, n kaja ai hkamsha lam hpe kalang ta nlu hkam sha nga ai. Nang hta, kaja wa chyeju dum chye ai myit rawng nga yang, dai langai hpe sha lu hkam sha nga ai. – ‘Hkrit tsang myit n nga ai, myit atsam’ gabaw hta na Turia Pitt a mungga
Pitt gaw asak lawt lu sai. Shi hkumhkrang asawng asa hkru mat ai, lata layung sanit mung sum mat ai, aten 2-ning jan laman hta ga lajang tsi tsi ai lam 200 jan hpe hkam la ra sai raitim, shi gaw dut kaja dik htum jahpan shang laika buk 3 hpe ka lai wa nna, mungkan shara shagu hta nga ai masha hkying lam hpe karum ya lu ai, prat-dep jak ‘digital’ ladat hku lam madun sharin ai lamang ni hpe mung gyin shalat la lu sai.
Asawng asa rai wanhkru hkrum ai hpang 5-ning rai n hpring shi ai laman hta sha, Pitt gaw Hawaii zinlawng hta galaw ai, munghkan hta laja lana dik ai shingjawng lamang ngu masat da ai, hpan masum lawm ai ginsup lamang (hka hpung-yawt, lagaw leng jawn, lagat ai ) ‘Ironman challenge’ ngu ai shingjawng poi hta shang lawm wa sai. Ya ten hta, shi gaw dut kaja dik laika buk ni ka ai laika ka sara, myit masa hte seng ai sharin achyin sara, dinghku num, ma kanu tai let hkawm sa nga ai. Shi a online hku sharin lamang ‘School of Champions’ hku nna, masha 40,000 jan hpe shanhte a atsam ningja ni tuphkrak asung jashawn jailang lu na matu lam madun sharin achyin ya lu sai.
2. Showpo hpe hpaw hpang wa ai ‘Jane Lu’
Jane Lu gaw, shi a kanbau bungli hpe mying kaba ai ‘Ernst & Young’ ngu ai jahpan chyarang hte seng ai campany hta galaw hpang wa sai. Masha nkau mi a matu ndai bungli gaw grai sharawng hpa bungli mung rai nga ai. Raitim, Jane gaw aten kadun laman hta sha bungli ndai hpe lagawn wa nna, n pyaw ai hpe hkam sha wa ai. 2010 ning hta, bungli kaw na hkring ntsawm, ndai bungli hpan hte tsepkawp n bung ai bungli mahkrun hpe hpang wa na matu dawdan kau nu ai.
Shi gaw shi a manang langai hte rau Showpo ngu ai myu shayi mawn sumli arung arai company hpe, shi kanu yan kawa a mawdaw da ai ginsum hta galaw let hpang wa sai. Dai ten hta, shi gaw dollar 60000 jan mung hka kap nga ai.
Shi a social media hte lawnglam amyu myu hpe myit shang sha hpa hku tang madun ai gat-lawk tam ladat hpe myit sharawng nna galaw chye ai a majaw, shi a sut hpaga bungli gaw kalang ta rawt jat wa sai. Shata 2 laman hta shang gumhpraw lu hpang wa sai, nga nna ‘Strategy Hour podcast’ nsen shapoi lamang hta e tsun dan ai. Shaning loi mi na ai hpang, Jane a manang gaw bungli ndai kaw na hkring mat sai. Shi gaw manang jan a bungli hte seng ai yawng hpe mari la kau nna, shi a gat dut bungli hpe mung online hku sha matut galaw mat wa sai.
Shata mi laman hta, shi a gunrai dut ai htam lahkawng jat wa nna, shata 5 laman hta shi a shata mi dut lu ai gumhpraw gaw dollar 5000 kaw nna 140000 du mat sai. Raitim shi gaw, shi hkum shi rawt jat lam a matu hte shi sut hpaga bungli hta matut arang bang nga ai. Shi a galaw gwi ai myit hte shakut shaja ai a majaw gingdan ai awngdang lam hpe lu la nu ai rai nna, asak 27 ning hta wan gumhpraw lusu ai ‘Sahti kaba’ langai tai wa sai.
Hkat sum na hpe hkum hkrit u, raitim dai lam a matu na hkum nang atsawm hkyen da u. Sut hpaga galaw ai ngu shaloi shut ai lam ni law law re. Shut ai lam hpa mung nang n galaw yu ai rai yang, nang gaw myit da nna gwi gwi chyam/galaw yu ai hta naw ningra ai ga re. Ndai gaw, shut ai lam ni hta na nang kade daram hte, kade lawan hkra lu sharin la nna, grau kaja ai ladat shaw nna galaw lu ai hpe ngu mayu ai. Raitim, ra ai hta jan nna nau wa arang bang kau ai (aten, ja gumhrpaw, atsam), myit dawdan kau ai lam ni n galaw na matu gaw sadi ra ai. Hpa majaw nga yang, nang lama ma hpe galaw shut kau ai shaloi, ra ai shading sharai lam ni galaw na matu, bungli matut kri na matu hte, dai sharin la ai lam ni hpe na hkum nang hte na a sut hpaga bungli grau rawt jat wa na matu jai lang na arang ni naw ngam na rai nga ai. Jane Lu (Remodista)
Jane a, hpa baw gunrai ni hpe dut na ngu ai hpe chye lata ai atsam gaw, sha a sut hpaga bungli hpe grau awng dang shangun nga ai. Showpo gaw Australia mungdan a lawan dik ai hku rawt jat galu kaba wa ai ‘online’ hku dut mari ai sut hpaga bungli ni hta na langai mi rai nga ai. Ndai bungli ni kaw na shang gumhpraw gaw, shinggan na karum gumhpraw ni nlawm ai sha, 2020 ning hta dollar wan 100 du hkra rai nga ai.
Ya ten hta Jane gaw, shi a kasha Lachlan hpe lahpyen hta pawn da let, bungli hpe shakut let, kasha hte gingup let, sut hpaga bungli galaw nga ai myu shayi ni hpe karum shingtau let nga nga ai.
3. Xerox a Bungli Dap Hpa-awn Daju usa, VEON a Bungli Dap Hpa-awn Daju ‘Ursula Burns’
Ursula Burns gaw, 2009 ning hta labau shang ai American mungdan na awng dang nga ai company 500 jahpan shang company a, shawng nnan na shan chyang African-American myu sha Bungli Dap Hpa-awn Daju tai wa sai.
Kaji ten hta Burns gaw bawnu ram ai hte, sawn hpan hpaji ‘math’ hpe grai myit lawm ai. Shi gaw New York dakasu a prat dep hpaji jawng ‘Polytechnic Institute’ hta lung na hpaji sharin madi shadaw kumhpa rai nlu shi ai ten, Catholic jawng hta shawng lung wa sai. Jak hpaji hte seng ai engineer janmau hpe gup la lu ai hpang, Columbia dakasu kaw na madang tsaw janmau hpe mung lu la sai.
1980 ning hta dakasu janmau gup la ai hpang, Xerox company hta bungli sharin masha hku nna galaw hpang wa sai. Dai hpang Ningtau magam lit hpe galaw wa ai shaloi, shi gaw dai company a ningbaw ningla ni hte tsun shaga kanawn mazum na ahkaw ahkang lu wa sai. Dai kaw na lu la ai hpaji hte mahkrum madup ni gaw, shi hpe grau tsaw ai magam lit ning-gam de du wa shangun sai.
1999 ning hta, shi gaw dai company a mungdan shara shagu na arung arai shapraw ai magam dap a Ningtau-ningbaw tai wa sai. Shi woi awn ai bungli masha uhpung gaw, daini mungkan shara shagu na Rung ni hta jai lang nga ai jak/computer law law hpe hkri-dun da ai ladat hte lang ai ‘htang-dip jak’ hpe gyin shalat lu sai. 2009 ning hta, Burns gaw Xerox company a bungli dap hpa-awn daju tai wa sai.
“Nang myit lawm sharawng ai bungli hpe shawng chye hkra di u, dai hpang dai hpe kaja wa galaw lu ai shara hpe tam la u. Anhte myit mada da ai pandung/yupmang ni gaw kaja wa byin wa lu na re, raitim masha ni a karum shingtau ai, hkrak ai hpaji, bungli hta shakut shaja ai myit, mayak ni hpe tawt lai lu nna pru wa ai ahkaw ahkang hpe la nna shakut chye ai atsam, ndai ni n lawm yang gaw nmai byin nga ai.” – Strategies for Influence hta na Ursula Burns a mungga kadun.
American gumsan magam Barack Obama gaw, Burns hpe gumsan magam rung a mungdan ting hte seng ai hpungtang hpaji, ladat hpaji, jak hpaji, sawnhpan hpaji masing (White House National STEM program) a Ningbaw aya, gumsan magam rung a shapraw gunrai magam kawngsi (Export Council) a Ningtau-ningbaw lit ni hpe shatsam ai hte maren 2015-2016 ladaw hta gun hpai wa sai.
Burns gaw, American mungdan a uhpung uhpawng kaba ni rai nga ai Express, Diageo, Uber, National Academy Foundation, MIT, hte US Olympic Committee ni a woi-awn komiti hpung ni hta mung shang lawm gunhpai lai wa sai.
2014 ning hta, Burns gaw Forbes magazine kawn lata masat ai ‘mungkan hta arawng aya danhkung dik htum myu shayi ni hta na 22 ngu na myu shayi ngu masat hkrum sai. Shi a atsam ningja gaw yawm wa ai maga de nre ai sha, 2018 ning hta VEON company kaba a Bungli Dap Hpa-awn Daju lit hpe shatsam hkrum sai.
Ndai zawn sut hpaga lam hta tsap nga ai myu shayi ni a mabyin lawnglam ni gaw, nanhte a shawnglam hta matut shakut shaja sa wa na matu myit rawt shangun ai, myit n-gun lu hpa lam ni rai na re ngu myit mada ga ai. Nang hkawm sa na hkrunlam hta karum ya na matu anhte ni nga nga ga ai. Na a sut hpaga bungli ni grau rawt jat awng dang wa na matu akyu rawng ai hpaji jaw lam ni hpe grau chye la mayu ai rai yang, Female Founders hpe matut mahkai wa marit.
