Dai ni na zawn, lawan ladan rawt jat galu kaba nga ai prat hta nga pra nga ai masha ni gaw, n bung ai lam ni hpe grau grau hkap la chye wa nna, gaw-ningja ni (hkumhkrang n kung ai ni) hpe anhte shinggyim wuhpung wuhpawng hta maren mara shanglawm lu ai ahkaw ahkang lu na hpe ahkyak tawn nna myit sawn shalawm ya nga sai rai nga ai.Shinggyim hpaji ninghkring kaba Frans Boas gaw, shada da n bung hkat ai lam ni gaw myit lawm hpa lam, manu dan la ai lam rai nga ai.Ndai zawn n bung hkat ai lam ni gaw shada da dip-up hkat na, garan ginghka h kat na matu n re ai lam hpe chye na da na matu ahkyak ai, nga nna shi a n bung hkat ai lam hte seng ai laika buk hta ka da ai hpe mu lu nga ai.Gaw-ningja ni mung shinggyim masha re ai majaw, hkumhkrang n kung ai a majaw garan ginghka nna kanawn mazum ai lam n nga ai sha, shinggyim wuhpung wuhpawng kata hta maren mara shang lawm lu na ahkaw ahkang nga nga ai. Gaw-ningja ni shinggyim wuhpung wuhpawng hta maren mara shang lawm lu na lam hpe pat shingdang nga ai lam ni yawm mat wa hkra gara hku galaw sa wa ra ai ngu ai lam hpe, ndai sumhpa laika hta tsun dan mat wa na re.Anhte shinggyim wuhpung wuhpawng hta “gaw-ningja” ngu tsun dat, na dat ai hte, matsan dum hpa masha, galoi mung garum madi shadaw ra taw ai masha, tsi tsi hkam la ra ai masha ngu nna anhte myit sawn la kau chye nga ga ai. Kaja wa nga yang, gaw ningja masha ni gaw atsam n rawng ai ni n rai, atsam n lu shapraw hkra pat shingdang hkrum nga ai lam ni a majaw sha rai nga ai.Dai hta n ga, anhte shinggyim wuhpung wuhpawng kata hta, hkumhkrang n kung ai ni hpe mujut hpan amyu masum hku nna mu chye nga ga ai. Dai ningmu ni gaw gam maka hku yu ai ningmu, tsi hpaji hku yu ai ningmu, shinggyim ngapra lam masa hku yu ai ningmu ngu nna garan ginghka let mu chye nga ga ai.Gam maka hku yu ai ningmu hta, gaw ningja ni hpe gam n kaja ai wa, shamyet shanat ra ai wa, matsan mayan re ai wa ngu nna mu mada chye nga ai. Tsi hpaji hku yu ai ni a ningmu gaw, dai n kung ai ni hta byin nga ai ra rawng lam ni gaw, shanhte a matu manghkang re. Shanhte ni shinggyim wuhpung wuhpawng hta shang lu na matu , dai ra rawng nga ai lam ni mat mat/mai tsai hkra gawn jalang ya ra ai. Gaw ningja masha ngu ai ni gaw, galoi mung tsi mawan hte gawn lajang hkam la ra ai machyi masha langai re ngu mu mada chye nga ma ai.Gaw-ningja ni mung, shinggyim wuhpung wuhpawng a dawchyen ni rai nga ai re majaw, shinggyim wuhpung wuhpawng hta masha ni zawn maren mara n lu shang lawm ai gaw, shanhte hpe dutdang shangun ai lam ni a majaw rai nga ai hpe chye na wa nna, gaw-ningja ni mung shang lawm na ahkaw ahkang lu wa na matu, dai dutdang nga ai lam ni hpe jasan kau nna lam hpaw ya ra ga ai ngu ai hpe mung, grau grau hkapla wa nga sai re.Dai dutdang nga ai lam ni gaw hpa lam ni re ngu ai hpe, ga shadawn langai hte tsun sanglang dan mat wa na re. Gaw-ningja ma langai jawng de shawng nnan sa ai shaloi hkrum sha ai dutdang lam ni gaw, jawng gawk de aloi sha du lu na matu yakhkak ai, namdum sa na matu yakhkak ai, ndai lam ni gaw hkumhkrang hte seng ai dutdang lam ni rai nga ai. Ma a kanu, kawa ni hku nna dai ma a chyechyang kunghpan lam ni hpe kamhpa ai lam n nga ai (shnr) wuhpung wuhpawng hku nna mung,ma a tuphkrak shang lawm lu ai atsam hpe kamhpa ai myit n nga ai zawn re lam ni gaw, ningmu hte seng ai dutdang lam ni rai nga ai.Jawng gawk kata hta mung, sara/sara num ni hku nna aten jaw sharin ya lu ai jawngma hta jan ai a majaw, gaw-ningja jawngma a hpaji matut hkaja na lam hta dingbai dingna byin shangun nga ai. Ndai lam ni gaw, (policy) hte seng ai dutdang lam ni rai nga ai. Ndai zawn re dutdang lam ni hkrum ai a majaw hkumhkrang gaw-ningja ni shanhte hkum nan mung, dai mayak mahkak ni hpe tawt lai lu na re ngu tinang hkum tinang kam ai myit n nga wa ai, myit kaji mat ai lam ni mung daini na aten hta, gaw ningja masha ni hkrum sha nga ai mayak rai nga ai.Ndai zawn mayak mahkak, dut dang lam amyu myu hkrum nga ai gaw-ningja masha ni, anhte a shinggyim wuhpung wuhpawng hta shanglawm na ahkaw ahkang lu wa na matu gaw, shanhte ni hkrum nga ai dutdang lam ni hpe jawm jasan kau lu yang she, kaga masha ni zawn wuhpung wuhpawng kata hta maren mara shanglawm sa wa lu na rai nga ai.Nang, ngai anhte ni hku nna,gaw-ningja ni hpe shinggyim wuhpung wuhpawng kata hta sari sadang hpringtsup ai hku ngapra lu na matu hte, masha yawng hte maren mara shang lawm lu na lam hpe pat shingdang nga ai, hkumhkrang hte seng nna dutdang ai lam, myit masa hku nna dutdang ai lam ni hpe yeng seng jasan kau na hte, anhte a shinggyim wuhpung wuhpawng rawt jat lam hta, gaw-ningja ni mung shanglawm lu ai lamang ni hpe masing jahkrat ya ai lam, gaw ningja lam hte seng ai ningmu jahpaw hpaji jaw ai lamang ni hpe myit sawn shalawm nna galaw sa wa na matu mung ahkyak ai lam hpe, ndai sumhpa laika hte rau garan kachyan dat ga ai.
